1. ទំព័រដើម
  2. ថ្នាក់ទី ១០
  3. មេរៀនទី ២៦
២៦
ជំពូកទី ៩ ការបំប្លែងរូបក្នុងប្លង់ · មេរៀនទី ២៦ · គណិតវិទ្យាថ្នាក់ទី ១០

ការបំប្លែងចាំង

ការបំប្លែងរូបក្នុងប្លង់៣ ផ្នែកលំហាត់ ៥០សំណួរពហុជ្រើសរើស ៥០▶ ស្លាយបង្រៀន
ប្រវត្តិនៃការបំប្លែងចាំង និងទស្សនវិស័យធរណីមាត្រ

ទ្រឹស្តីនៃការបំប្លែងចាំងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងសិល្បៈគំនូរ តាំងពីសម័យក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍សិល្បៈ (Renaissance) នៅអឺរ៉ុប ដើម្បីបង្កើតគំនូរដែលមានលក្ខណៈត្រីមាត្រ (3D) និងចំណុចរួម (Perspective)។ គណិតវិទូក្រិកបុរាណ ដូចជា អឺគ្លីត (Euclid) ក៏បានលើកឡើងពីលក្ខណៈនៃរូបដូចគ្នា (Similar Figures) ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការបំប្លែងចាំងនៅក្នុងសៀវភៅ Elements របស់គាត់ផងដែរ។

មុនចូលមេរៀននេះ ត្រូវចេះអ្វីខ្លះ?

រំលឹកចំណេះដឹងពីថ្នាក់ទី៩៖
១. សញ្ញាណនៃប្រភាគ និងផលធៀប
២. ទ្រឹស្តីបទតាលែសក្នុងត្រីកោណ
៣. លក្ខណៈនៃត្រីកោណដូចគ្នា

ការបំប្លែងចាំងចំណុច

គេមានចំណុចនឹង \(P\) និងចំណុច \(A\) មួយ ។ គេធ្វើការផ្លាស់ទីចំណុច \(A\) ទៅចំណុច \(A'\) ដែល \(\frac{PA'}{PA} = \frac{6}{1}\) ។

រូបភាពនេះកំពុងរៀបចំ

គេថា \(A'\) ជារូបភាពនៃ \(A\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(P\) និងផលធៀប \(6 : 1\) ។

ជាទូទៅ

រូបភាពនៃចំណុច \(A\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(P\) ផលធៀប \(c\) គឺចំណុច \(A'\) ដែល \(\overrightarrow{PA'} = c\overrightarrow{PA}\) ។ គេកំណត់សរសេរ \(A \xrightarrow{h} A'\) ឬ \(A' = h(A)\) ។

ប្រតិបត្តិ

ក.  គេមានចំណុចនឹង \(P\) និងចំណុច \(A\) មួយ ។ គេបំប្លែងទំហំចំណុច \(A\) ទៅចំណុច \(A'\) ដែល \(\overrightarrow{PA'} = 5\overrightarrow{PA}\) ។ គូសរូបបំប្លែងទំហំនេះ រួចរកផលធៀបរវាង \(PA'\) និង \(PA\) ។
ខ.  បើ \(PA = 2\) រក \(PA'\) ។

មើលចម្លើយ


ក.  ផលធៀបរវាង \(PA'\) និង \(PA\) គឺ \(5 : 1\) ខ.  \(PA' = 10\) ។

ការបំប្លែងចាំងរូប

ឧទាហរណ៍

៖ គេបញ្ចាំងភ្លើងហ្វាពីចំណុច \(O\) ទៅលើរូបផ្កាយ \(PQ\) ដែលមានបិទរូបថ្លា គេឃើញស្រមោលរូបភាពផ្កាយដែលបិទរូបថ្លា \(P'Q'\) នៃផ្កាយ \(PQ\) នៅលើជញ្ជាំងមានរូបភាពដូចគ្នា ។

រូបភាពនេះកំពុងរៀបចំ

គេបាន \(\frac{OQ}{OQ'} = \frac{PQ}{P'Q'}\) ព្រោះ \((\Delta OPQ \sim \Delta OP'Q')\) ។

បើ \(OQ = 5\), \(PQ = 3\) និង \(OQ' = 10\) នោះគេបាន \(P'Q' = \frac{PQ \times OQ'}{OQ} = \frac{3 \times 10}{5} = 6\) ។

គេថា \(P'Q'\) ជារូបភាពនៃ \(PQ\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O\) ផលធៀប \(c = \frac{P'Q'}{PQ} = 2\) ។

\(c\) ហៅថា ផលធៀបបំប្លែងទំហំ ។ គេកំណត់សរសេរ \(\overrightarrow{P'Q'} = c\overrightarrow{PQ}\) ។

ប្រតិបត្តិ

គេបញ្ចាំងពិលទៅលើបង្គោល \(AB\) ដែលមានកម្ពស់ \(1.5\text{ m}\) គេឃើញស្រមោល \(A'B'\) នៃបង្គោល \(AB\) នៅលើជញ្ជាំង ហើយចម្ងាយពីពិលទៅបង្គោលគឺ \(3\text{ m}\) និងចម្ងាយពីពិលទៅស្រមោលគឺ \(9\text{ m}\) ។ រកកម្ពស់នៃស្រមោល \(A'B'\) ។

មើលចម្លើយ


\(A'B' = 4.5\text{ m}\) ។

តាមឧទាហរណ៍ខាងលើ គេអាចសន្និដ្ឋានបានដូចខាងក្រោម៖

សន្និដ្ឋាន ការបំប្លែងចាំង
1. បើ \(c > 0\) រូបភាព និងរូបដើម នៅតែម្ខាងនៃផ្ចិតបំប្លែងទំហំ ។
2. បើ \(c < 0\) រូបភាព និងរូបដើម នៅម្ខាងម្នាក់នៃផ្ចិតបំប្លែងទំហំ ។
3. រូបភាពនៃមុំមួយជាមុំមួយទៀត ដែលមុំទាំងពីរប៉ុនគ្នា ។
4. រូបភាពនៃរូប \(F\) មួយជារូប \(F'\) មួយទៀត ដែលដូចគ្នានឹងរូប \(F\) ។

ការបកស្រាយនៃការបំប្លែងចាំងក្នុងតម្រុយកូអរដោនេ

ឧទាហរណ៍

៖ គេមានចំណុច \(A(x, y)\) ក្នុងតម្រុយកូអរដោនេ ។ រករូបភាពនៃចំណុច \(A\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(c\) ដែល \(c\) ជាចំនួនថេរ រួចបញ្ជាក់កូអរដោនេរូបភាពនោះ ។ សិក្សាករណី \(x, y > 0\) និង \(c > 0\) ។

តាង \(A'(x', y')\) ជារូបភាពនៃ \(A(x, y)\) ។ តាម \(A\) និង \(A'\) ទម្លាក់ចំណោលកែងលើអ័ក្សអាប់ស៊ីសត្រង់ចំណុច \(B\) និង \(B'\) ។

គេបាន \(\frac{OB'}{OB} = \frac{OA'}{OA} = \frac{A'B'}{AB} = c\) (ព្រោះ \(\Delta OAB \sim \Delta OA'B'\))

នាំឱ្យ \(OB' = cOB\), \(A'B' = cAB\) ដោយ \(OB' = x'\), \(OB = x\),

\(A'B' = y'\) និង \(AB = y\) គេបាន \(x' = cx\), \(y' = cy\) ។

ដូច្នេះ កូអរដោនេនៃចំណុច \(A'\) គឺ \(A'(cx, cy)\) ។

ជាទូទៅ

ការបំប្លែងចាំងចំណុច \((x, y)\) ផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(c \neq 0\)
កំណត់ដោយ \((x, y) \xrightarrow{h} (cx, cy)\) ។

ឧទាហរណ៍

៖ គេមានត្រីកោណ \(ABC\) ដែល \(A(8, 4)\), \(B(6, 8)\) និង \(C(2, 6)\) ។ រករូបភាពនៃត្រីកោណ \(ABC\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(c = \frac{1}{2}\) និង \(c = -\frac{1}{2}\) ។

តាមការបំប្លែងចាំង \((x, y) \xrightarrow{h} (cx, cy)\)

ករណី \(c = \frac{1}{2}\) គេបាន

\(A(8, 4) \xrightarrow{h} A'(4, 2)\)

\(B(6, 8) \xrightarrow{h} B'(3, 4)\)

\(C(2, 6) \xrightarrow{h} C'(1, 3)\) ។

ករណី \(c = -\frac{1}{2}\) គេបាន

\(A(8, 4) \xrightarrow{h} A''(-4, -2)\)

\(B(6, 8) \xrightarrow{h} B''(-3, -4)\)

\(C(2, 6) \xrightarrow{h} C''(-1, -3)\) ។

រូបភាពនេះកំពុងរៀបចំ

ប្រតិបត្តិ

រករូបភាពនៃរង្វង់ផ្ចិត \(P(-1, 0)\) កាំស្មើ \(1\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(c = 2\) និង \(c = -1\) ។

ប្រតិបត្តិ

រូបភាពនៃចំណុច \(A(2, 3)\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) គឺ \(A'(4, 6)\) ។ រកកូអរដោនេនៃរូបភាពរបស់ \(B(1, 5)\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ដូចគ្នា ។

មើលចម្លើយ


\(B'(2, 10)\) ។

លំហាត់អនុវត្តន៍

១លំហាត់ទី ១

កំណត់រូបភាពនៃចំណុចខាងក្រោមតាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(c = 3\) ។

  1. \((-1, 3)\)

  2. \((-2, -5)\)

  3. \((-1, \frac{1}{3})\)

  4. \((p, q)\)

មើលដំណោះស្រាយ

រូបមន្តនៃការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(c = 3\) គឺ៖

\[(x, y) \xrightarrow{h_{(O, 3)}} (3x, \, 3y)\]
ក.  \((-1, 3) \to (3(-1), \, 3(3)) = (-3, 9)\)
ខ.  \((-2, -5) \to (3(-2), \, 3(-5)) = (-6, -15)\)
គ.  \(\left(-1, \dfrac{1}{3}\right) \to \left(3(-1), \, 3\left(\dfrac{1}{3}\right)\right) = (-3, 1)\)
ឃ.  \((p, q) \to (3p, \, 3q)\)

២លំហាត់ទី ២

គេបំប្លែងទំហំ \((x, y) \rightarrow (\frac{1}{2}x, \frac{1}{2}y)\) ។ កំណត់រូបភាពនៃចំណុចខាងក្រោម ៖

  1. \((2, 6)\)

  2. \((-3, 2)\)

  3. \((-4, -8)\)

  4. \((p, q)\)

មើលដំណោះស្រាយ

ការបំប្លែងទំហំ \((x, y) \to \left(\dfrac{1}{2}x, \, \dfrac{1}{2}y\right)\) ជាការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(c = \dfrac{1}{2}\) (បង្រួម ២ ដង)៖

ក.  \((2, 6) \to \left(\dfrac{2}{2}, \, \dfrac{6}{2}\right) = (1, 3)\)
ខ.  \((-3, 2) \to \left(-\dfrac{3}{2}, \, \dfrac{2}{2}\right) = (-1.5, 1)\)
គ.  \((-4, -8) \to \left(-\dfrac{4}{2}, \, -\dfrac{8}{2}\right) = (-2, -4)\)
ឃ.  \((p, q) \to \left(\dfrac{p}{2}, \, \dfrac{q}{2}\right)\)

៣លំហាត់ទី ៣

គេមានត្រីកោណ \(LMN\) ដែល \(L(1, 1)\), \(M(6, 1)\) និង \(N(6, 5)\) ។ រករូបភាពនៃ \(\Delta LMN\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(-2\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

\(\Delta LMN\) មានកំពូល \(L(1, 1), M(6, 1), N(6, 5)\)។

ការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(c = -2\) មានរូបមន្ត \((x, y) \to (-2x, \, -2y)\)៖

\[\begin{aligned} L(1, 1) &\to L'(-2(1), \, -2(1)) = L'(-2, -2) \\ M(6, 1) &\to M'(-2(6), \, -2(1)) = M'(-12, -2) \\ N(6, 5) &\to N'(-2(6), \, -2(5)) = N'(-12, -10) \end{aligned}\]
ដូចនេះ កំពូលនៃត្រីកោណរូបភាពគឺ \(L'(-2, -2), M'(-12, -2)\) និង \(N'(-12, -10)\)។

៤លំហាត់ទី ៤

រករូបភាពនៃត្រីកោណ \(ABC\) ដែល \(A(-2, -1)\), \(B(-2, 2)\) និង \(C(4, -1)\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(c = 3\) ហើយបង្ហាញថាផលធៀបផ្ទៃក្រឡាត្រីកោណនៃរូបភាពនិងត្រីកោណ \(ABC\) ស្មើនឹង \(9\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

\(\Delta ABC\) មានកំពូល \(A(-2, -1), B(-2, 2), C(4, -1)\) និងផលធៀបចាំង \(c = 3\) ផ្ចិត \(O(0, 0)\)។

១. រករូបភាពនៃកំពូលទាំងបី៖ តាមរូបមន្ត \((x, y) \to (3x, \, 3y)\)៖

\[\begin{aligned} A(-2, -1) &\to A'(3(-2), \, 3(-1)) = A'(-6, -3) \\ B(-2, 2) &\to B'(3(-2), \, 3(2)) = B'(-6, 6) \\ C(4, -1) &\to C'(3(4), \, 3(-1)) = C'(12, -3) \end{aligned}\]
២. បង្ហាញថាផលធៀបផ្ទៃក្រឡាស្មើនឹង \(9\)៖

  • ក្នុង \(\triangle ABC\)៖ ជ្រុង \([AB]\) ឈរ (\(x = -2\)) មានប្រវែង \(AB = 2 - (-1) = 3\)។ ជ្រុង \([AC]\) ដេក (\(y = -1\)) មានប្រវែង \(AC = 4 - (-2) = 6\)។ ដោយ \([AB] \perp [AC]\) នាំឱ្យ \(\triangle ABC\) ជាត្រីកោណកែងត្រង់ \(A\)។

    \[S_{ABC} = \frac{1}{2} AB \times AC = \frac{1}{2} \times 3 \times 6 = 9 \text{ ឯកតាផ្ទៃ}\]

  • ក្នុង \(\triangle A'B'C'\)៖ \(A'B' = 6 - (-3) = 9\) និង \(A'C' = 12 - (-6) = 18\)។

    \[S_{A'B'C'} = \frac{1}{2} A'B' \times A'C' = \frac{1}{2} \times 9 \times 18 = 81 \text{ ឯកតាផ្ទៃ}\]

ផលធៀបផ្ទៃក្រឡាគឺ៖

\[\frac{S_{A'B'C'}}{S_{ABC}} = \frac{81}{9} = 9 = c^2 = 3^2\]

៥លំហាត់ទី ៥

រកកូអរដោនេនៃរូបភាពរបស់ \((-3, 1)\) តាមការបំប្លែងចាំង \(c = 2\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

ការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O\) ផលធៀប \(c = 2\) មានរូបមន្ត៖

\[(x, y) \to (2x, \, 2y)\]
អនុវត្តចំពោះចំណុច \((-3, 1)\)៖
\[(-3, 1) \to (2(-3), \, 2(1)) = (-6, 2)\]
ដូចនេះ កូអរដោនេនៃចំណុចរូបភាពគឺ \((-6, 2)\)។

៦លំហាត់ទី ៦

តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O\) ផលធៀប \(c\) នៃចំណុច \((9, 3)\) មានរូបភាព \((6, 2)\) ។ រកតម្លៃចំនួនថេរ \(c\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

រូបភាពនៃចំណុច \(A(9, 3)\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O\) ផលធៀប \(c\) គឺ \(A'(6, 2)\)។

តាមនិយមន័យនៃការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O\)៖

\[\overrightarrow{OA'} = c\overrightarrow{OA} \iff \begin{cases} x_{A'} = c \cdot x_A \\ y_{A'} = c \cdot y_A \end{cases}\]
ជំនួសតម្លៃចូល៖
\[\begin{cases} 6 = c \cdot 9 \implies c = \dfrac{6}{9} = \dfrac{2}{3} \\[8pt] 2 = c \cdot 3 \implies c = \dfrac{2}{3} \end{cases}\]
ដូចនេះ តម្លៃចំនួនថេរផលធៀបចាំងគឺ \(c = \dfrac{2}{3}\)។

៧លំហាត់ទី ៧

រកកូអរដោនេនៃរូបភាពរបស់ \((-8, -6)\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O\) ផលធៀប \(c\) នីមួយៗខាងក្រោម៖

  1. \(c = 2\)

  2. \(c = \frac{1}{2}\)

  3. \(c = 1\)

  4. \(c = -3\)

មើលដំណោះស្រាយ

រូបភាពនៃចំណុច \((-8, -6)\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O\) ផលធៀប \(c\) គឺ \((-8c, \, -6c)\)៖

ក.  ចំពោះ \(c = 2\)៖

\[(-8(2), \, -6(2)) = (-16, -12)\]
ខ.  ចំពោះ \(c = \dfrac{1}{2}\)៖
\[\left(-8\left(\frac{1}{2}\right), \, -6\left(\frac{1}{2}\right)\right) = (-4, -3)\]
គ.  ចំពោះ \(c = 1\)៖
\[(-8(1), \, -6(1)) = (-8, -6)\]
ឃ.  ចំពោះ \(c = -3\)៖
\[(-8(-3), \, -6(-3)) = (24, 18)\]

៨លំហាត់ទី ៨

បើរូបភាពនៃ \((4, 6)\) តាមការបំប្លែងចាំងគឺ \((6, 9)\) ។ រកកូអរដោនេនៃរូបភាពរបស់ចំណុចនីមួយៗ តាមការបំប្លែងចាំងដូចគ្នា

  1. \((0, 2)\)

  2. \((8, 0)\)

  3. \((10, 4)\)

  4. \((-2, -4)\)

  5. \((6, 9)\)

មើលដំណោះស្រាយ

រូបភាពនៃ \((4, 6)\) គឺ \((6, 9)\) នាំឱ្យផលធៀបចាំងគឺ៖

\[c = \frac{6}{4} = \frac{9}{6} = \frac{3}{2}\]
រូបមន្តបំប្លែងចាំងសម្រាប់គ្រប់ចំណុចគឺ \((x, y) \to \left(\dfrac{3}{2}x, \, \dfrac{3}{2}y\right)\)៖

ក.  \((0, 2) \to \left(\dfrac{3}{2}(0), \, \dfrac{3}{2}(2)\right) = (0, 3)\)
ខ.  \((8, 0) \to \left(\dfrac{3}{2}(8), \, \dfrac{3}{2}(0)\right) = (12, 0)\)
គ.  \((10, 4) \to \left(\dfrac{3}{2}(10), \, \dfrac{3}{2}(4)\right) = (15, 6)\)
ឃ.  \((-2, -6) \to \left(\dfrac{3}{2}(-2), \, \dfrac{3}{2}(-6)\right) = (-3, -9)\)

៩លំហាត់ទី ៩

ក្នុងប្លង់កូអរដោនេ គេឱ្យបន្ទាត់ \((L)\) មានសមីការ \(2x + 3y = 6\) និងចំណុច \(O(0, 0)\) ។

  1. រកកូអរដោនេចំណុច \(A\) និង \(B\) ដែលជាចំណុចប្រសព្វរវាងបន្ទាត់ \((L)\) ជាមួយអ័ក្សអាប់ស៊ីស និងអ័ក្សអរដោនេរៀងគ្នា ។

  2. រកកូអរដោនេចំណុច \(A'\) និង \(B'\) ជារូបភាពរៀងគ្នានៃចំណុច \(A\) និង \(B\) តាមការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O\) និងផលធៀប \(c = -2\) ។

  3. សរសេរសមីការបន្ទាត់ \((L')\) កាត់តាមពីរចំណុច \(A'\) និង \(B'\) ។

  4. តើបន្ទាត់ \((L')\) និង \((L)\) មានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងដូចម្ដេច?

មើលដំណោះស្រាយ

បន្ទាត់ \((L): 2x + 3y = 6\)។

ក.  រកកូអរដោនេចំណុចប្រសព្វ \(A\) និង \(B\)៖

  • ប្រសព្វជាមួយ \(Ox\) (\(y = 0\))៖ \(2x = 6 \implies x = 3 \implies A(3, 0)\)

  • ប្រសព្វជាមួយ \(Oy\) (\(x = 0\))៖ \(3y = 6 \implies y = 2 \implies B(0, 2)\)

ខ.  រកកូអរដោនេ \(A'\) និង \(B'\) តាម \(h_{(O, -2)}\)៖ រូបមន្តគឺ \((x, y) \to (-2x, \, -2y)\)៖

\[\begin{aligned} A(3, 0) &\to A'(-2(3), \, -2(0)) = A'(-6, 0) \\ B(0, 2) &\to B'(-2(0), \, -2(2)) = B'(0, -4) \end{aligned}\]
គ.  សរសេរសមីការបន្ទាត់ \((L')\) កាត់តាម \(A'\) និង \(B'\)៖ មេគុណប្រាប់ទិស៖ \(m = \dfrac{-4 - 0}{0 - (-6)} = -\dfrac{4}{6} = -\dfrac{2}{3}\)។

សមីការបន្ទាត់ \((L')\)៖

\[\begin{aligned} y = -\frac{2}{3}x - 4 &\iff 3y = -2x - 12 \\ &\iff 2x + 3y + 12 = 0 \end{aligned}\]
ឃ.  ទំនាក់ទំនងរវាងបន្ទាត់ \((L')\) និង \((L)\)៖ បន្ទាត់ \((L): 2x + 3y = 6\) និង \((L'): 2x + 3y = -12\) មានមេគុណប្រាប់ទិសដូចគ្នា (\(m = -\dfrac{2}{3}\)) និងតួថេរខុសគ្នា នាំឱ្យបន្ទាត់ទាំងពីរស្របគ្នា៖
\[(L') \parallel (L)\]
(ការបំប្លែងចាំងតែងតែប្លែងបន្ទាត់ទៅជាបន្ទាត់ស្របនឹងវា)។

១០លំហាត់ទី ១០

ការរចនារូបសញ្ញា (Logo)៖ ក្រុមហ៊ុនមួយចង់ពង្រីករូបសញ្ញារបស់ខ្លួនដើម្បីបោះពុម្ពលើផ្ទាំងប៉ាណូធំ។ រូបសញ្ញាដើមមានរាងជាចតុកោណកែងដែលមានកំពូល \(A(1, 1), B(4, 1), C(4, 3)\) និង \(D(1, 3)\)។ អ្នករចនាបានប្រើការបំប្លែងចាំងដែលមានផ្ចិតនៅគល់តម្រុយ \(O(0, 0)\) និងផលធៀប \(k = 3\) ដើម្បីពង្រីករូបសញ្ញានេះ។

  1. ចូររកកូអរដោនេនៃកំពូលចតុកោណកែងថ្មី \(A'B'C'D'\)។

  2. គណនាបរិមាត្រនៃរូបសញ្ញាដើម និងបរិមាត្រនៃរូបសញ្ញាថ្មី។ តើបរិមាត្រកើនឡើងប៉ុន្មានដង?

  3. គណនាផ្ទៃក្រឡានៃរូបសញ្ញាដើម និងផ្ទៃក្រឡានៃរូបសញ្ញាថ្មី។ តើផ្ទៃក្រឡាកើនឡើងប៉ុន្មានដង?

មើលដំណោះស្រាយ

ចតុកោណកែង \(ABCD\) មាន \(A(1, 1)\), \(B(4, 1)\), \(C(4, 3)\), \(D(1, 3)\)
ពង្រីកតាម \(h_{(O, 3)}\) (\(c = 3\))។

ក.  រកកូអរដោនេនៃកំពូលរូបភាព \(A', B', C', D'\)៖ រូបមន្ត \((x, y) \to (3x, 3y)\)៖

\[\begin{aligned} A(1, 1) &\to A'(3, 3) \\ B(4, 1) &\to B'(12, 3) \\ C(4, 3) &\to C'(12, 9) \\ D(1, 3) &\to D'(3, 9) \end{aligned}\]
ខ.  ប្រៀបធៀបបរិមាត្រ និងផ្ទៃក្រឡា៖

  • រូបដើម \(ABCD\) មានបណ្តោយ \(a = 4 - 1 = 3\) និងទទឹង \(b = 3 - 1 = 2\)៖

    \[P = 2(3 + 2) = 10 \text{ ឯកតា}, \quad{} S = 3 \times 2 = 6 \text{ ឯកតាផ្ទៃ}\]

  • រូបភាព \(A'B'C'D'\) មានបណ្តោយ \(a' = 12 - 3 = 9\) និងទទឹង \(b' = 9 - 3 = 6\)៖

    \[\begin{aligned} P' &= 2(9 + 6) = 30 \text{ ឯកតា} \\ S' &= 9 \times 6 = 54 \text{ ឯកតាផ្ទៃ} \end{aligned}\]

ផលធៀបបរិមាត្រ៖ \(\dfrac{P'}{P} = \dfrac{30}{10} = 3 = c\) (កើន \(3\) ដង)។

ផលធៀបផ្ទៃក្រឡា៖ \(\dfrac{S'}{S} = \dfrac{54}{6} = 9 = c^2 = 3^2\) (កើន \(9\) ដង)។

១១លំហាត់ទី ១១

ការបង្រួមផែនទី៖ ផែនទីទីក្រុងមួយត្រូវបានបង្រួមដើម្បីដាក់បញ្ចូលក្នុងសៀវភៅមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍។ អាគារសារមន្ទីរមួយត្រូវបានតាងដោយត្រីកោណ \(P(0, 6), Q(4, 0)\) និង \(R(-4, 0)\)។ គេធ្វើការបំប្លែងចាំងត្រីកោណនេះ ដោយមានផ្ចិតនៅគល់តម្រុយ \(O(0, 0)\) និងផលធៀប \(k = \frac{1}{2}\)។

  1. តើកូអរដោនេថ្មីនៃកំពូលត្រីកោណដែលតំណាងឲ្យសារមន្ទីរនៅលើផែនទីបង្រួម គឺអ្វីខ្លះ?

  2. ប្រសិនបើចម្ងាយពិតប្រាកដរវាងចំណុច \(Q\) និង \(R\) គឺ \(8\text{ km}\) តើប្រវែង \(Q'R'\) លើផែនទីបង្រួមតំណាងឲ្យចម្ងាយប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ?

មើលដំណោះស្រាយ

ផែនទីបង្រួមតាមមាត្រដ្ឋាន \(1 : 4\) ពោលគឺការបំប្លែងចាំងផលធៀប \(k = \dfrac{1}{4} = 0.25\)។

ក.  កូអរដោនេថ្មីនៃកំពូលត្រីកោណ៖ គ្រប់កូអរដោនេនៃកំពូលត្រូវគុណនឹងផលធៀប \(k = \dfrac{1}{4}\)៖

\[(x', y') = \left(\frac{1}{4}x, \, \frac{1}{4}y\right)\]
ខ.  ប្រវែង \(Q'R'\) លើផែនទីបង្រួម៖ បើចម្ងាយពិតប្រាកដគឺ \(QR = 8\text{ km}\) នោះប្រវែងលើផែនទីបង្រួមគឺ៖
\[\begin{aligned} Q'R' &= k \times QR = \frac{1}{4} \times 8\text{ km} \\ &= 2\text{ km} \quad{} (\text{តាមមាត្រដ្ឋាន}) \end{aligned}\]

១២លំហាត់ទី ១២

រករូបភាពនៃការបំប្លែងឆ្លុះរបស់ \(P(-1, 3)\) ចំពោះករណីខាងក្រោមនីមួយៗ ៖

  1. \(y = -x\)

  2. អ័ក្សអាប់ស៊ីស

  3. អ័ក្សអរដោនេ

  4. \(y = x\)

  5. \(y = -1\)

  6. \(x = -1\)

មើលដំណោះស្រាយ

ចំណុច \(P(-1, 3)\)។ រករូបភាពឆ្លុះក្នុងករណីនីមួយៗ៖

ក.  ធៀបនឹង \(y = -x\)៖ \((x', y') = (-y, -x) = (-3, 1)\)
ខ.  ធៀបនឹងអ័ក្សអាប់ស៊ីស (\(Ox\))៖ \((x', y') = (x, -y) = (-1, -3)\)
គ.  ធៀបនឹងអ័ក្សអរដោនេ (\(Oy\))៖ \((x', y') = (-x, y) = (1, 3)\)
ឃ.  ធៀបនឹង \(y = x\)៖ \((x', y') = (y, x) = (3, -1)\)
ង.  ធៀបនឹង \(y = -1\)៖ \(x' = -1, y' = 2(-1) - 3 = -5 \implies (-1, -5)\)
ច.  ធៀបនឹង \(x = -1\)៖ \(x' = 2(-1) - (-1) = -1, y' = 3 \implies (-1, 3)\)

១៣លំហាត់ទី ១៣

រករូបភាពនៃការបំប្លែងឆ្លុះរបស់ \(A(1, 4)\) ចំពោះបន្ទាត់នីមួយៗខាងក្រោម ៖

  1. \(x = 0\)

  2. \(y = 0\)

  3. \(y = x\)

  4. \(y = -x\)

  5. \(y = 2\)

  6. \(x = -1\)

មើលដំណោះស្រាយ

ចំណុច \(A(1, 4)\)។ រករូបភាពឆ្លុះក្នុងករណីនីមួយៗ៖

ក.  ធៀបនឹង \(x = 0\) (\(Oy\))៖ \((-1, 4)\)
ខ.  ធៀបនឹង \(y = 0\) (\(Ox\))៖ \((1, -4)\)
គ.  ធៀបនឹង \(y = x\)៖ \((4, 1)\)
ឃ.  ធៀបនឹង \(y = -x\)៖ \((-4, -1)\)
ង.  ធៀបនឹង \(y = 2\)៖ \(x' = 1, y' = 2(2) - 4 = 0 \implies (1, 0)\)
ច.  ធៀបនឹង \(x = -1\)៖ \(x' = 2(-1) - 1 = -3, y' = 4 \implies (-3, 4)\)

១៤លំហាត់ទី ១៤

រករូបភាពនៃចំណុចនីមួយៗខាងក្រោម បន្ទាប់ពីការបំប្លែងឆ្លុះចំពោះបន្ទាត់ \(x = 3\) តាមការបំប្លែងឆ្លុះត្រង់ \(O(0, 0)\)

  1. \((1, 1)\)

  2. \((-1, 2)\)

  3. \((3, -1)\)

  4. \((2, 0)\)

  5. \((0, 0)\)

មើលដំណោះស្រាយ

ការបំប្លែងបណ្តាក់៖ ឆ្លុះធៀបនឹង \(x = 3\) រួចបន្តឆ្លុះកណ្តាលត្រង់ \(O(0, 0)\)៖

- ឆ្លុះធៀបនឹង \(x = 3\)៖ \(x_1 = 2(3) - x = 6 - x, y_1 = y\)។

- ឆ្លុះធៀបនឹង \(O(0, 0)\)៖ \(x' = -x_1 = -(6 - x) = x - 6, y' = -y_1 = -y\)។

កន្សោមបំប្លែងសរុបគឺ \((x', y') = (x - 6, \, -y)\)៖

ក.  \((1, 1) \to (1 - 6, -1) = (-5, -1)\)
ខ.  \((-1, 2) \to (-1 - 6, -2) = (-7, -2)\)
គ.  \((3, -1) \to (3 - 6, -(-1)) = (-3, 1)\)
ឃ.  \((2, 0) \to (2 - 6, 0) = (-4, 0)\)
ង.  \((0, 0) \to (0 - 6, 0) = (-6, 0)\)

១៥លំហាត់ទី ១៥

រករូបភាពនៃចំណុចនីមួយៗ បន្ទាប់ពីការបំប្លែងឆ្លុះខាងក្រោម ចំពោះបន្ទាត់ \(y = 1\) តាមការបំប្លែងឆ្លុះបន្ទាត់ \(y = x\)

  1. \((3, 3)\)

  2. \((2, -1)\)

  3. \((-1, 4)\)

  4. \((0, 1)\)

  5. \((0, 0)\)

មើលដំណោះស្រាយ

ការបំប្លែងបណ្តាក់៖ ឆ្លុះធៀបនឹង \(y = 1\) រួចបន្តឆ្លុះធៀបនឹង \(y = x\)៖

- ឆ្លុះធៀបនឹង \(y = 1\)៖ \(x_1 = x, y_1 = 2(1) - y = 2 - y\)។

- ឆ្លុះធៀបនឹង \(y = x\)៖ \(x' = y_1 = 2 - y, y' = x_1 = x\)។

កន្សោមបំប្លែងសរុបគឺ \((x', y') = (2 - y, \, x)\)៖

ក.  \((3, 3) \to (2 - 3, 3) = (-1, 3)\)
ខ.  \((2, -1) \to (2 - (-1), 2) = (3, 2)\)
គ.  \((-1, 4) \to (2 - 4, -1) = (-2, -1)\)
ឃ.  \((0, 1) \to (2 - 1, 0) = (1, 0)\)
ង.  \((0, 0) \to (2 - 0, 0) = (2, 0)\)

១៦លំហាត់ទី ១៦

តើការបំប្លែងខាងក្រោមមួយណា ដែលមិនផ្ដល់រូបភាពប៉ុនទៅនឹងរូបភាពដើម?

  1. បំប្លែងឆ្លុះចំណុច

  2. បំប្លែងទំហំ

  3. បំប្លែងកិល

  4. បំប្លែងឆ្លុះបន្ទាត់

មើលដំណោះស្រាយ

ការបំប្លែងដែលរក្សាប្រវែងអង្កត់ និងបង្កើតរូបភាពប៉ុនរូបដើម ហៅថា អ៊ីសូមេទ្រី (Isometry) រួមមាន៖ ការបំប្លែងកិល, ការបំប្លែងឆ្លុះ, និងការបំប្លែងវិល។

ផ្ទុយទៅវិញ ការបំប្លែងទំហំ (Homothety/Dilation) ធ្វើឱ្យរូបភាពពង្រីក ឬបង្រួមតាមផលធៀប \(k\) ដែលមិនស្មើ \(\pm 1\) ហេតុនេះរូបភាពមិនប៉ុនរូបដើមឡើយ។

ដូចនេះ ចម្លើយត្រឹមត្រូវគឺ៖

\[\text{\textbf{ខ.}~ } \text{បំប្លែងទំហំ}\]

១៧លំហាត់ទី ១៧

តើការបំប្លែងណាមួយខាងក្រោម ដែលមិនរក្សាចម្ងាយ?

  1. បំប្លែងទំហំ

  2. បំប្លែងកិល

  3. បំប្លែងវិល

  4. បំប្លែងឆ្លុះ

មើលដំណោះស្រាយ

ការបំប្លែងដែលមិនរក្សាចម្ងាយ (Non-isometric transformation) គឺការបំប្លែងណាដែលចម្ងាយរវាងចំណុចពីរនៃរូបភាព \(A'B'\) មិនស្មើនឹងចម្ងាយរវាងចំណុចដើម \(AB\)។

ការបំប្លែងទំហំ (Dilation) មាន \(A'B' = |k| AB\)។ ប្រសិនបើ \(|k| \ne 1\) នោះចម្ងាយមិនត្រូវបានរក្សាទុកឡើយ។

ដូចនេះ ចម្លើយត្រឹមត្រូវគឺ៖

\[\text{\textbf{ក.}~ } \text{បំប្លែងទំហំ}\]

១៨លំហាត់ទី ១៨

តើការបំប្លែងណាមួយនៃ \(P(x, y)\) មិនសមមូលទៅនឹងការបំប្លែងបីផ្សេងៗទៀតខាងក្រោម?

  1. បំប្លែងឆ្លុះនៃ \(P(x, y)\) តាមគល់ \(O\)

  2. បំប្លែងកិលនៃ \(P(x, y) \rightarrow P(x - 1, y - 1)\)

  3. បំប្លែងទំហំនៃ \(P(x, y)\) ដែលមានផ្ចិតនៅត្រង់គល់ \(O\) ផលធៀប \(-1\)

  4. បំប្លែងវិលនៃ \(P(x, y)\) \(180^\circ\) ពីគល់ \(O\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

ពិនិត្យកន្សោមបំប្លែងនៃជម្រើសនីមួយៗចំពោះចំណុច \(P(x, y)\)៖

  • a. បំប្លែងឆ្លុះតាមគល់ \(O\)៖ \(P'( -x, -y )\)

  • b. បំប្លែងកិល៖ \(P'( x - 1, y - 1 )\)

  • c. បំប្លែងទំហំផ្ចិត \(O\) ផលធៀប \(-1\)៖ \(P'( -1 \cdot x, -1 \cdot y ) = P'( -x, -y )\)

  • d. បំប្លែងវិល \(180^\circ\) ពីគល់ \(O\)៖ \(P'( -x, -y )\)

យើងឃើញថា a, c, និង d សុទ្ធតែផ្ដល់រូបភាព \((-x, -y)\) ដូចគ្នាទាំងអស់ មានតែជម្រើស b មួយគត់ដែលផ្ដល់ \((x - 1, y - 1)\)។

ដូចនេះ ការបំប្លែងដែលមិនសមមូលនឹងបីទៀតគឺ៖

\[\text{\textbf{b. }} \text{បំប្លែងកិលនៃ } P(x, y) \rightarrow P(x - 1, \, y - 1)\]

១៩លំហាត់ទី ១៩

តើសមីការនៃបន្ទាត់កាត់តាមចំណុចគល់ ហើយមានរូបភាពបំប្លែងកិល \(\vec{a} = (2, 3)\) នៃចំណុច \((1, 3)\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

ចំណុច \((1, 3)\) បំប្លែងកិលតាម \(\vec{a} = (2, 3)\) បានចំណុចរូបភាព \(M'\)៖

\[M'(1 + 2, \, 3 + 3) = M'(3, 6)\]
បន្ទាត់កាត់តាមគល់ \(O(0, 0)\) និងចំណុច \(M'(3, 6)\) មានមេគុណប្រាប់ទិស៖
\[m = \frac{6 - 0}{3 - 0} = \frac{6}{3} = 2\]
សមីការបន្ទាត់កាត់តាមគល់តម្រុយគឺ៖
\[y = mx \iff y = 2x \quad{} (\text{ឬ } 2x - y = 0)\]

២០លំហាត់ទី ២០

ចតុកោណព្នាយកែង \(ABCD\) ដែលមានកំពូល \(A(3, -2)\), \(B(7, -2)\), \(C(9, -7)\) និង \(D(3, -7)\) ។

  1. រករូបភាពនៃចតុកោណព្នាយកែងតាមការបំប្លែងវិលផ្ចិត \(O\) មុំ \(90^\circ\) ។

  2. រករូបភាពនៃចតុកោណព្នាយកែងតាមការបំប្លែងវិលផ្ចិត \(O\) មុំ \(-90^\circ\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

ចតុកោណព្នាយកែង \(ABCD\) មាន \(A(3, -2)\), \(B(7, -2)\), \(C(9, -7)\), \(D(3, -7)\) ។

ក.  រូបភាពតាមការបំប្លែងវិល \(R_{(O, 90^\circ)}\)៖ រូបមន្តគឺ \((x, y) \to (-y, x)\)៖

\[\begin{aligned} A(3, -2) &\to A'(2, 3) \\ B(7, -2) &\to B'(2, 7) \\ C(9, -7) &\to C'(7, 9) \\ D(3, -7) &\to D'(7, 3) \end{aligned}\]
ខ.  រូបភាពតាមការបំប្លែងវិល \(R_{(O, -90^\circ)}\)៖ រូបមន្តគឺ \((x, y) \to (y, -x)\)៖
\[\begin{aligned} A(3, -2) &\to A''(-2, -3) \\ B(7, -2) &\to B''(-2, -7) \\ C(9, -7) &\to C''(-7, -9) \\ D(3, -7) &\to D''(-7, -3) \end{aligned}\]

២១លំហាត់ទី ២១

រូបភាពរបស់ត្រីកោណ \(ABC\) តាមការបំប្លែងវិលផ្ចិត \(O\) មុំ \(180^\circ\) និងកំពូលរបស់រូបភាពគឺ \(A'(-4, 1)\), \(B'(-1, 4)\) និង \(C'(-5, -8)\) ។ រកកូអរដោនេកំពូលមុនពេលធ្វើបំប្លែងវិល ។

មើលដំណោះស្រាយ

រូបភាពតាមការបំប្លែងវិល \(R_{(O, 180^\circ)}\) គឺ \(A'(-4, 1)\), \(B'(-1, 4)\), \(C'(-5, -8)\) ។

ការបំប្លែងវិលច្រាសនៃ \(R_{(O, 180^\circ)}\) គឺ \(R_{(O, 180^\circ)}\) ដដែល ដែលមានរូបមន្ត \((x, y) = (-x', -y')\)។

កូអរដោនេកំពូលដើមមុនពេលធ្វើបំប្លែងវិលគឺ៖

\[\begin{aligned} A &= (-(-4), \, -1) = (4, -1) \\ B &= (-(-1), \, -4) = (1, -4) \\ C &= (-(-5), \, -(-8)) = (5, 8) \end{aligned}\]
ដូចនេះ កំពូលដើមគឺ \(A(4, -1), B(1, -4)\) និង \(C(5, 8)\)។

២២លំហាត់ទី ២២

ចតុកោណកែង \(RECT\) មានកំពូល \(R(-5, 4)\), \(E(-5, -2)\), \(C(-3, -2)\) និង \(T(-3, 4)\) ។

  1. សង់ចតុកោណកែង \(R'E'C'T'\) ជារូបភាពនៃចតុកោណកែង \(RECT\) តាមការបំប្លែងវិលផ្ចិត \(O\) មុំ \(\theta = -90^\circ\) ។

  2. រករូបភាពនៃចតុកោណកែង \(R'E'C'T'\) តាមការបំប្លែងវិលផ្ចិត \(O\) មុំ \(\theta = 180^\circ\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

ចតុកោណកែង \(RECT\) មាន \(R(-5, 4)\), \(E(-5, -2)\), \(C(-3, -2)\), \(T(-3, 4)\) ។

ក.  រូបភាពតាមការវិល \(R_{(O, -90^\circ)}\)៖ រូបមន្ត \((x, y) \to (y, -x)\)៖

\[\begin{aligned} R(-5, 4) &\to R'(4, 5) \\ E(-5, -2) &\to E'(-2, 5) \\ C(-3, -2) &\to C'(-2, 3) \\ T(-3, 4) &\to T'(4, 3) \end{aligned}\]
ខ.  រូបភាពនៃ \(R'E'C'T'\) តាមការវិល \(R_{(O, 180^\circ)}\)៖ រូបមន្ត \((x', y') \to (-x', -y')\)៖
\[\begin{aligned} R'(4, 5) &\to R''(-4, -5) \\ E'(-2, 5) &\to E''(2, -5) \\ C'(-2, 3) &\to C''(2, -3) \\ T'(4, 3) &\to T''(-4, -3) \end{aligned}\]

២៣លំហាត់ទី ២៣

គេឱ្យត្រីកោណ \(ABC\) មួយ និងចំណុច \(O\) មិននៅលើជ្រុងនៃត្រីកោណ។ តាង \(G\) ជាទីប្រជុំទម្ងន់នៃ \(\Delta ABC\) និង \(A', B', C'\) ជារូបភាពរៀងគ្នានៃ \(A, B, C\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, k)}\) ដែល \(k \ne 0\)។

  1. បង្ហាញថារូបភាពនៃ \(G\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, k)}\) គឺជាទីប្រជុំទម្ងន់ \(G'\) នៃ \(\Delta A'B'C'\)។

  2. បើ \(S\) ជាផ្ទៃក្រឡានៃ \(\Delta ABC\) ចូរគណនាផ្ទៃក្រឡា \(S'\) នៃ \(\Delta A'B'C'\) ជាអនុគមន៍នៃ \(k\) និង \(S\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ក.  បង្ហាញថា \(G' = h_{(O, k)}(G)\) ជាទីប្រជុំទម្ងន់នៃ \(\Delta A'B'C'\)៖ តាមនិយមន័យនៃការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, k)}\)៖

\[\overrightarrow{OA'} = k\overrightarrow{OA}, \quad{} \overrightarrow{OB'} = k\overrightarrow{OB}, \quad{} \overrightarrow{OC'} = k\overrightarrow{OC}\]
បូកអង្គនិងអង្គ៖
\[\overrightarrow{OA'} + \overrightarrow{OB'} + \overrightarrow{OC'} = k(\overrightarrow{OA} + \overrightarrow{OB} + \overrightarrow{OC})\]
ដោយសារ \(G\) ជាទីប្រជុំទម្ងន់នៃ \(\triangle ABC\) នោះ៖
\[\overrightarrow{OA} + \overrightarrow{OB} + \overrightarrow{OC} = 3\overrightarrow{OG}\]
ជំនួសចូល៖
\[\overrightarrow{OA'} + \overrightarrow{OB'} + \overrightarrow{OC'} = 3k\overrightarrow{OG}\]
ម៉្យាងទៀត បើ \(G'\) ជាទីប្រជុំទម្ងន់នៃ \(\triangle A'B'C'\) នោះ៖
\[\overrightarrow{OA'} + \overrightarrow{OB'} + \overrightarrow{OC'} = 3\overrightarrow{OG'}\]
ហេតុនេះ \(3\overrightarrow{OG'} = 3k\overrightarrow{OG} \iff \overrightarrow{OG'} = k\overrightarrow{OG}\)។

សមភាពនេះបញ្ជាក់ថា \(G'\) គឺជាភាពនៃ \(G\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, k)}\)។

ខ.  គណនាផ្ទៃក្រឡា \(S'\) ជាអនុគមន៍នៃ \(k\) និង \(S\)៖ ការបំប្លែងចាំងគុណគ្រប់ប្រវែងអង្កត់នឹង \(|k|\) នាំឱ្យបាតគុណនឹង \(|k|\) និងកម្ពស់គុណនឹង \(|k|\)។

ដូចនេះ ផ្ទៃក្រឡារូបភាពគឺ៖

\[S' = k^2 S\]

២៤លំហាត់ទី ២៤

គេឱ្យចំណុច \(A(2, -3)\) និងផ្ចិតចាំង \(O(0, 0)\)។ រកកូអរដោនេនៃភាព \(A'\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, k)}\) ក្នុងករណី៖

  1. ផលធៀបចាំង \(k = 3\) (ពង្រីក)

  2. ផលធៀបចាំង \(k = -2\)

  3. ផលធៀបចាំង \(k = \dfrac{1}{2}\) (បង្រួម)

មើលដំណោះស្រាយ

ចំណុច \(A(2, -3)\) និងផ្ចិតចាំង \(O(0, 0)\)។ រូបមន្តបំប្លែងចាំងគឺ \(A'(ka, kb)\)៖

ក.  ផលធៀប \(k = 3\) (ពង្រីក ៣ ដង)៖

\[A'(3(2), \, 3(-3)) = A'(6, -9)\]
ខ.  ផលធៀប \(k = -2\)៖
\[A'(-2(2), \, -2(-3)) = A'(-4, 6)\]
គ.  ផលធៀប \(k = \dfrac{1}{2}\) (បង្រួម ២ ដង)៖
\[A'\left(\frac{1}{2}(2), \, \frac{1}{2}(-3)\right) = A'(1, \, -1.5)\]

២៥លំហាត់ទី ២៥

គេឱ្យចំណុច \(M(5, 3)\) និងផ្ចិតចាំង \(I(1, -1)\)។ រកកូអរដោនេនៃភាព \(M'\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, 2)}\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ចំណុច \(M(5, 3)\) ផ្ចិតចាំង \(I(1, -1)\) ផលធៀប \(k = 2\)។

តាមនិយមន័យនៃការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, k)}\)៖

\[\overrightarrow{IM'} = k\overrightarrow{IM}\]
គណនាវ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{IM}\)៖
\[\begin{aligned} \overrightarrow{IM} &= (x_M - x_I, \, y_M - y_I) \\ &= (5 - 1, \, 3 - (-1)) = (4, 4) \end{aligned}\]
វ៉ិចទ័រ \(\overrightarrow{IM'}\) គឺ៖
\[\overrightarrow{IM'} = 2(4, 4) = (8, 8)\]
កូអរដោនេនៃចំណុចរូបភាព \(M'\) គឺ៖
\[\begin{cases} x_{M'} = x_I + 8 = 1 + 8 = 9 \\ y_{M'} = y_I + 8 = -1 + 8 = 7 \end{cases} \implies M'(9, 7)\]
ដូចនេះ \(M'(9, 7)\)។

២៦លំហាត់ទី ២៦

គេឱ្យបន្ទាត់ \((d): 2x - 3y + 6 = 0\)។ រកសមីការនៃបន្ទាត់ \((d')\) ជាភាពនៃ \((d)\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, 2)}\)។ បង្ហាញថា \((d') \parallel (d)\)។

មើលដំណោះស្រាយ

បន្ទាត់ \((d): 2x - 3y + 6 = 0\)។

ការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O(0, 0)\) ផលធៀប \(k = 2\) មានរូបមន្ត៖

\[\begin{cases} x' = 2x \implies x = \dfrac{x'}{2} \\[8pt] y' = 2y \implies y = \dfrac{y'}{2} \end{cases}\]
ជំនួស \(x\) និង \(y\) ចូលក្នុងសមីការបន្ទាត់ \((d)\)៖
\[\begin{aligned} 2\left(\frac{x'}{2}\right) - 3\left(\frac{y'}{2}\right) + 6 &= 0 \\ x' - \frac{3}{2}y' + 6 &= 0 \\ 2x' - 3y' + 12 &= 0 \end{aligned}\]
ដូចនេះ សមីការបន្ទាត់រូបភាព \((d')\) គឺ \(2x - 3y + 12 = 0\)។

បង្ហាញថា \((d') \parallel (d)\)៖ បន្ទាត់ \((d)\) និង \((d')\) មានវ៉ិចទ័រណរម៉ាល់ដូចគ្នាគឺ \(\vec{n} = (2, -3)\) ដែលបញ្ជាក់ថាមេគុណប្រាប់ទិសស្មើគ្នា \(m = \dfrac{2}{3}\)។ ដោយសារតួថេរខុសគ្នា (\(6 \ne 12\)) នាំឱ្យ \((d') \parallel (d)\)។

២៧លំហាត់ទី ២៧

គេឱ្យរង្វង់ \((C): (x - 2)^2 + (y + 1)^2 = 4\)។

  1. កំណត់ផ្ចិត \(I\) និងកាំ \(R\) នៃរង្វង់ \((C)\)។

  2. រកសមីការរង្វង់ \((C')\) ជាភាពនៃ \((C)\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, 3)}\)។

  3. គណនាផ្ទៃក្រឡានៃរង្វង់ \((C)\) និង \((C')\) រួចផ្ទៀងផ្ទាត់ថាសមាមាត្រផ្ទៃក្រឡាស្មើនឹង \(k^2 = 9\)។

មើលដំណោះស្រាយ

រង្វង់ \((C): (x - 2)^2 + (y + 1)^2 = 4\)។

ក.  កំណត់ផ្ចិត \(I\) និងកាំ \(R\) នៃ \((C)\)៖

  • ផ្ចិត \(I(2, -1)\)

  • កាំ \(R = \sqrt{4} = 2\)

ខ.  រកសមីការរង្វង់ \((C')\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, 3)}\)៖

  • ផ្ចិតថ្មី \(I'\) ជារូបភាពនៃ \(I\) តាម \(h_{(O, 3)}\)៖

    \[I'(3(2), \, 3(-1)) = I'(6, -3)\]

  • កាំថ្មីនៃ \((C')\)៖

    \[R' = |k| \times R = 3 \times 2 = 6\]

សមីការរង្វង់ \((C')\) គឺ៖

\[(x - 6)^2 + (y + 3)^2 = 6^2 = 36\]
គ.  គណនាផ្ទៃក្រឡា និងផ្ទៀងផ្ទាត់ផលធៀប៖
\[\begin{aligned} S &= \pi R^2 = \pi (2^2) = 4\pi \text{ ឯកតាផ្ទៃ} \\ S' &= \pi R'^2 = \pi (6^2) = 36\pi \text{ ឯកតាផ្ទៃ} \end{aligned}\]
ផលធៀបផ្ទៃក្រឡាគឺ៖
\[\frac{S'}{S} = \frac{36\pi}{4\pi} = 9 = k^2 = 3^2 \quad{} (\text{ផ្ទៀងផ្ទាត់ត្រឹមត្រូវ})\]

២៨លំហាត់ទី ២៨

គេឱ្យចំណុច \(A(1, 2)\) និងភាពរបស់វាគឺ \(A'(4, 8)\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h\) ដែលមានផ្ចិត \(O(0, 0)\)។

  1. កំណត់ផលធៀបចាំង \(k\)។

  2. រករូបភាពនៃចំណុច \(B(-2, 5)\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h\) នោះ។

មើលដំណោះស្រាយ

ចំណុច \(A(1, 2)\) មានរូបភាព \(A'(4, 8)\) តាម \(h_{(O, k)}\)។

ក.  កំណត់ផលធៀបចាំង \(k\)៖ តាមនិយមន័យ \(\overrightarrow{OA'} = k\overrightarrow{OA}\)៖

\[\begin{cases} 4 = k(1) \implies k = 4 \\ 8 = k(2) \implies k = 4 \end{cases}\]
ដូចនេះ ផលធៀបចាំងគឺ \(k = 4\)។

ខ.  រករូបភាពនៃចំណុច \(B(-2, 5)\) តាម \(h_{(O, 4)}\)៖

\[B' = (4(-2), \, 4(5)) = (-8, 20)\]
ដូចនេះ \(B'(-8, 20)\)។

២៩លំហាត់ទី ២៩

គេឱ្យការបំប្លែងចាំងពីរមានផ្ចិតរួម \(O\) គឺ \(h_1 = h_{(O, 2)}\) និង \(h_2 = h_{(O, -3)}\)។

  1. កំណត់ការបំប្លែងបណ្តាក់ \(h_2 \circ h_1\)។

  2. រករូបភាពនៃចំណុច \(P(3, -1)\) តាមការបំប្លែងបណ្តាក់នោះ។

មើលដំណោះស្រាយ

ការបំប្លែងចាំងពីរមានផ្ចិតរួម \(O\) គឺ \(h_1 = h_{(O, 2)}\) និង \(h_2 = h_{(O, -3)}\)។

ក.  កំណត់ការបំប្លែងបណ្តាក់ \(h_2 \circ h_1\)៖ ចំពោះគ្រប់ចំណុច \(M\) ក្នុងប្លង់៖

\[\begin{aligned} (h_2 \circ h_1)(M) &= h_2(h_1(M)) = h_2(2M) \\ &= -3(2M) = -6M \end{aligned}\]
ដូចនេះ ការបំប្លែងបណ្តាក់គឺជាការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(O\) ផលធៀប \(k = 2 \times (-3) = -6\)៖
\[h_2 \circ h_1 = h_{(O, -6)}\]
ខ.  រករូបភាពនៃចំណុច \(P(3, -1)\) តាម \(h_{(O, -6)}\)៖
\[P' = (-6(3), \, -6(-1)) = (-18, 6)\]
ដូចនេះ \(P'(-18, 6)\)។

៣០លំហាត់ទី ៣០

រកការបំប្លែងចាំងច្រាស \((h_{(I, k)})^{-1}\) នៃ \(h_{(I, k)}\) (\(k \ne 0\))។

មើលដំណោះស្រាយ

ការបំប្លែងចាំងច្រាស \((h_{(I, k)})^{-1}\) គឺជាការបំប្លែងដែលប្លែងចំណុចរូបភាព \(M'\) ឱ្យត្រឡប់មកចំណុចដើម \(M\) វិញ៖

\[(h_{(I, k)})^{-1} \circ h_{(I, k)} = \text{Id}\]
តាមនិយមន័យ៖
\[\overrightarrow{IM'} = k\overrightarrow{IM} \iff \overrightarrow{IM} = \frac{1}{k}\overrightarrow{IM'} \quad{} (k \ne 0)\]
សមភាពនេះបញ្ជាក់ថា ការបំប្លែងច្រាសគឺជាការបំប្លែងចាំងដែលមានផ្ចិត \(I\) ដដែល និងមានផលធៀបចាំងស្មើ \(\dfrac{1}{k}\)៖
\[(h_{(I, k)})^{-1} = h_{\left(I, \, \frac{1}{k}\right)}\]

៣១លំហាត់ទី ៣១

គេឱ្យត្រីកោណ \(ABC\) ដែលមានផ្ទៃក្រឡា \(S = 12\text{ cm}^2\)។ តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, -2)}\) ត្រីកោណ \(ABC\) ប្លែងទៅជាត្រីកោណ \(A'B'C'\)។

  1. គណនាផលធៀបនៃជ្រុង \(\dfrac{A'B'}{AB}\)។

  2. គណនាផ្ទៃក្រឡានៃត្រីកោណ \(A'B'C'\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ត្រីកោណ \(ABC\) មានផ្ទៃក្រឡា \(S = 12\text{ cm}^2\) និងផលធៀបចាំង \(k = -2\)។

ក.  គណនាផលធៀបនៃជ្រុង \(\dfrac{A'B'}{AB}\)៖ តាមលក្ខណៈនៃការបំប្លែងចាំង ប្រវែងអង្កត់រូបភាពស្មើនឹងប្រវែងអង្កត់ដើមគុណនឹង \(|k|\)៖

\[A'B' = |k| \times AB = |-2| \times AB = 2AB\]
ផលធៀបនៃជ្រុងគឺ៖
\[\frac{A'B'}{AB} = 2\]
ខ.  គណនាផ្ទៃក្រឡានៃត្រីកោណ \(A'B'C'\)៖ ផ្ទៃក្រឡារបស់រូបភាពកើនឡើងតាមសមាមាត្រ \(k^2\)៖
\[S' = k^2 \times S = (-2)^2 \times 12 = 4 \times 12 = 48\text{ cm}^2\]

៣២លំហាត់ទី ៣២

គេឱ្យចំណុច \(A(2, 1)\) និងភាពរបស់វា \(A'(8, 7)\) តាមការបំប្លែងចាំងដែលមានផលធៀប \(k = 3\)។ រកកូអរដោនេនៃផ្ចិតចាំង \(I\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ចំណុច \(A(2, 1)\) និងភាពរបស់វា \(A'(8, 7)\) តាម \(h_{(I, 3)}\) (\(k = 3\))។

តាមនិយមន័យនៃការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(I(a, b)\)៖

\[\overrightarrow{IA'} = 3\overrightarrow{IA}\]
សរសេរជាកូអរដោនេ៖
\[\begin{aligned} \begin{cases} x_{A'} - a = 3(x_A - a) \\ y_{A'} - b = 3(y_A - b) \end{cases} \end{aligned}\]
ជំនួសចូល៖
\[\begin{cases} 8 - a = 3(2 - a) \\ 7 - b = 3(1 - b) \end{cases}\]
ដោះស្រាយសមីការនីមួយៗ៖
\[\begin{aligned} 8 - a &= 6 - 3a \iff 2a = -2 \implies a = -1 \\ 7 - b &= 3 - 3b \iff 2b = -4 \implies b = -2 \end{aligned}\]
ដូចនេះ កូអរដោនេនៃផ្ចិតចាំងគឺ \(I(-1, -2)\)។

៣៣លំហាត់ទី ៣៣

គេឱ្យបន្ទាត់ \((d): 4x + y - 8 = 0\)។ រកសមីការបន្ទាត់ \((d')\) ជាភាពនៃ \((d)\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, -1)}\) ដោយផ្ចិត \(I(1, 2)\)។

មើលដំណោះស្រាយ

បន្ទាត់ \((d): 4x + y - 8 = 0\) និង \(h_{(I, -1)}\) ដោយ \(I(1, 2)\)។

ការបំប្លែងចាំងផលធៀប \(k = -1\) គឺជាការបំប្លែងឆ្លុះកណ្តាលធៀបនឹងផ្ចិត \(I\) (\(S_I\)) ដែលនាំឱ្យ \(I\) ជាចំណុចកណ្តាលនៃ \([MM']\)៖

\[\begin{cases} \dfrac{x + x'}{2} = 1 \implies x = 2 - x' \\[8pt] \dfrac{y + y'}{2} = 2 \implies y = 4 - y' \end{cases}\]
ជំនួស \(x\) និង \(y\) ចូលក្នុងសមីការបន្ទាត់ \((d)\)៖
\[\begin{aligned} 4(2 - x') + (4 - y') - 8 &= 0 \\ 8 - 4x' + 4 - y' - 8 &= 0 \\ -4x' - y' + 4 &= 0 \iff 4x' + y' - 4 = 0 \end{aligned}\]
ដូចនេះ សមីការបន្ទាត់រូបភាព \((d')\) គឺ \(4x + y - 4 = 0\)។

៣៤លំហាត់ទី ៣៤

បង្ហាញថា ប្រសិនបើផលធៀបចាំង \(k = -1\) នោះការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, -1)}\) គឺជាការបំប្លែងឆ្លុះកណ្តាលធៀបនឹងផ្ចិត \(I\) (\(h_{(I, -1)} \equiv S_I\))។

មើលដំណោះស្រាយ

យកចំណុច \(M\) ណាមួយក្នុងប្លង់ និងតាង \(M' = h_{(I, -1)}(M)\)។

តាមនិយមន័យនៃការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, -1)}\)៖

\[\overrightarrow{IM'} = -1 \cdot \overrightarrow{IM} = -\overrightarrow{IM}\]
សមភាពនេះអាចសរសេរជា៖
\[\overrightarrow{IM} + \overrightarrow{IM'} = \vec{0}\]
សមភាពវ៉ិចទ័រនេះបញ្ជាក់ថា ចំណុច \(I\) គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃអង្កត់ \([MM']\)។

តាមនិយមន័យនៃការបំប្លែងឆ្លុះកណ្តាលធៀបនឹងចំណុច \(I\) (\(S_I\)) រូបភាពនៃចំណុច \(M\) គឺជាចំណុច \(M'\) ដែលធ្វើឱ្យ \(I\) ជាចំណុចកណ្តាលនៃអង្កត់ \([MM']\) ដែរ។

ដោយសារការបំប្លែងទាំងពីរផ្ដល់លទ្ធផលដូចគ្នាចំពោះគ្រប់ចំណុច \(M\) យើងសន្និដ្ឋានបានថា៖

\[h_{(I, -1)} \equiv S_I\]

៣៥លំហាត់ទី ៣៥

គេឱ្យរង្វង់ពីរ \((C_1): (x - 1)^2 + (y - 2)^2 = 4\) និង \((C_2): (x - 7)^2 + (y - 5)^2 = 16\)។

  1. រកផលធៀបនៃកាំ \(\dfrac{R_2}{R_1}\)។

  2. កំណត់កូអរដោនេនៃផ្ចិតចាំងខាងក្រៅ \(I\) ដែលប្លែង \((C_1)\) ទៅជា \((C_2)\) តាមផលធៀប \(k > 0\)។

  3. កំណត់កូអរដោនេនៃផ្ចិតចាំងខាងក្នុង \(J\) ដែលប្លែង \((C_1)\) ទៅជា \((C_2)\) តាមផលធៀប \(k < 0\)។

មើលដំណោះស្រាយ

រង្វង់ \((C_1): (x - 1)^2 + (y - 2)^2 = 4\) មានផ្ចិត \(I_1(1, 2)\) និងកាំ \(R_1 = 2\)។

រង្វង់ \((C_2): (x - 7)^2 + (y - 5)^2 = 16\) មានផ្ចិត \(I_2(7, 5)\) និងកាំ \(R_2 = 4\)។

ក.  ផលធៀបនៃកាំ៖

\[\frac{R_2}{R_1} = \frac{4}{2} = 2\]
ខ.  ផ្ចិតចាំងខាងក្រៅ \(I\) (\(k = 2\))៖
\[\overrightarrow{II_2} = 2\overrightarrow{II_1} \iff I_2 - I = 2(I_1 - I) \iff I = 2I_1 - I_2\]
\[\begin{aligned} x_I &= 2(1) - 7 = -5 \\ y_I &= 2(2) - 5 = -1 \end{aligned}\]
ដូចនេះ ផ្ចិតចាំងខាងក្រៅគឺ \(I(-5, -1)\)។

គ.  ផ្ចិតចាំងខាងក្នុង \(J\) (\(k = -2\))៖

\[\begin{aligned} \overrightarrow{JI_2} = -2\overrightarrow{JI_1} &\iff I_2 - J = -2(I_1 - J) \\ &\iff 3J = 2I_1 + I_2 \end{aligned}\]
\[\begin{aligned} x_J &= \frac{2(1) + 7}{3} = \frac{9}{3} = 3 \\ y_J &= \frac{2(2) + 5}{3} = \frac{9}{3} = 3 \end{aligned}\]
ដូចនេះ ផ្ចិតចាំងខាងក្នុងគឺ \(J(3, 3)\)។

៣៦លំហាត់ទី ៣៦

គេឱ្យចំណុច \(M(x, y)\) និងកន្សោមបំប្លែង \(\begin{cases} x' = 3x - 4 \\ y' = 3y + 2 \end{cases}\)។

  1. បង្ហាញថានេះជាការបំប្លែងចាំង។

  2. កំណត់កូអរដោនេនៃផ្ចិតចាំង \(I\) និងផលធៀបចាំង \(k\)។

មើលដំណោះស្រាយ

កន្សោមបំប្លែង \(\begin{cases} x' = 3x - 4 \\ y' = 3y + 2 \end{cases}\)។

ក.  បង្ហាញថានេះជាការបំប្លែងចាំង៖ សរសេរកន្សោមជាទម្រង់ \(\begin{cases} x' - a = k(x - a) \\ y' - b = k(y - b) \end{cases}\)៖

\[\begin{aligned} x' - a = 3(x - a) &\iff x' = 3x - 2a \\ &\implies -2a = -4 \implies a = 2 \\ y' - b = 3(y - b) &\iff y' = 3y - 2b \\ &\implies -2b = 2 \implies b = -1 \end{aligned}\]
កន្សោមអាចសរសេរឡើងវិញជា៖
\[\begin{cases} x' - 2 = 3(x - 2) \\ y' - (-1) = 3(y - (-1)) \end{cases}\]
នេះជាកន្សោមនៃការបំប្លែងចាំងពិតប្រាកដ។

ខ.  កំណត់ផ្ចិតចាំង \(I\) និងផលធៀប \(k\)៖

  • ផ្ចិតចាំងគឺ \(I(2, -1)\)

  • ផលធៀបចាំងគឺ \(k = 3\)

៣៧លំហាត់ទី ៣៧

បង្ហាញថា ការបំប្លែងចាំងរក្សាភាពស្របគ្នានៃបន្ទាត់ និងរង្វាស់មុំ (Conformal transformation)។

មើលដំណោះស្រាយ

១. រក្សាភាពស្របគ្នានៃបន្ទាត់៖ យកបន្ទាត់ \((d)\) មួយដែលមានវ៉ិចទ័រប្រាប់ទិស \(\vec{u}\)។ យកពីរចំណុច \(A, B \in (d)\) នោះ \(\overrightarrow{AB} \parallel \vec{u}\)។

តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, k)}\) រូបភាព \(A', B'\) ផ្ទៀងផ្ទាត់៖

\[\overrightarrow{A'B'} = k\overrightarrow{AB}\]
ដោយសារ \(\overrightarrow{A'B'}\) ជាផលគុណស្កាលែរនៃ \(\overrightarrow{AB}\) នាំឱ្យ \(\overrightarrow{A'B'} \parallel \overrightarrow{AB}\)។

ហេតុនេះ បន្ទាត់រូបភាព \((d')\) ស្របនឹងបន្ទាត់ដើម \((d)\) ជានិច្ច នាំឱ្យការបំប្លែងចាំងរក្សាភាពស្របគ្នានៃបន្ទាត់។

២. រក្សារង្វាស់មុំ (Conformal)៖ យកបន្ទាត់ពីរ \((d_1)\) និង \((d_2)\) កាត់គ្នាបង្កើតបានមុំ \(\alpha\)។

រូបភាពនៃបន្ទាត់ទាំងពីរតាម \(h_{(I, k)}\) គឺ \((d_1')\) និង \((d_2')\) ដែល \((d_1') \parallel (d_1)\) និង \((d_2') \parallel (d_2)\)។

តាមលក្ខណៈធរណីមាត្រ មុំបង្កើតឡើងដោយគូនៃបន្ទាត់ស្របគ្នាពីរ មានទំហំស្មើគ្នា៖

\[\angle(d_1', d_2') = \angle(d_1, d_2) = \alpha\]
ដូចនេះ ការបំប្លែងចាំងរក្សារង្វាស់មុំ (Conformal transformation)។

៣៨លំហាត់ទី ៣៨

គេឱ្យត្រីកោណ \(ABC\) មានទីប្រជុំទម្ងន់ \(G\)។ តាង \(A', B', C'\) ជាចំណុចកណ្តាលនៃជ្រុង \([BC], [CA], [AB]\) រៀងគ្នា។

  1. បង្ហាញថា \(\triangle A'B'C'\) ជារូបភាពនៃ \(\triangle ABC\) តាមការបំប្លែងចាំងមួយ។

  2. កំណត់ផ្ចិតចាំង និងផលធៀបចាំង \(k\) នៃការបំប្លែងនោះ។

មើលដំណោះស្រាយ

ត្រីកោណ \(ABC\) មានទីប្រជុំទម្ងន់ \(G\)។ \(A', B', C'\) ជាចំណុចកណ្តាលនៃជ្រុង \([BC], [CA], [AB]\) រៀងគ្នា។

ក.  បង្ហាញថា \(\triangle A'B'C'\) ជារូបភាពនៃ \(\triangle ABC\) តាមការបំប្លែងចាំង៖ តាមលក្ខណៈនៃមេដ្យាន និងទីប្រជុំទម្ងន់នៃត្រីកោណ ចំណុច \(G\) ស្ថិតនៅលើមេដ្យាន \([AA']\) ហើយចែកអង្កត់នេះតាមផលធៀប៖

\[\overrightarrow{GA'} = -\frac{1}{2}\overrightarrow{GA}\]
ដូចគ្នាដែរ ចំពោះកំពូលពីរទៀត៖
\[\overrightarrow{GB'} = -\frac{1}{2}\overrightarrow{GB} \quad{} \text{និង} \quad{} \overrightarrow{GC'} = -\frac{1}{2}\overrightarrow{GC}\]
សមភាពទាំងបីនេះបង្ហាញថា ចំណុច \(A', B', C'\) គឺជាភាពរៀងគ្នានៃ \(A, B, C\) តាមការបំប្លែងចាំងតែមួយ។

ខ.  កំណត់ផ្ចិតចាំង និងផលធៀបចាំង \(k\)៖

  • ផ្ចិតចាំងគឺទីប្រជុំទម្ងន់ \(G\) នៃ \(\triangle ABC\)

  • ផលធៀបចាំងគឺ \(k = -\dfrac{1}{2}\)

៣៩លំហាត់ទី ៣៩

គេឱ្យប៉ារ៉ាបូល \((P): y = x^2\)។ រកសមីការនៃខ្សែកោង \((P')\) ជាភាពនៃ \((P)\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, 2)}\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ប៉ារ៉ាបូល \((P): y = x^2\)។

ការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, 2)}\) មានរូបមន្ត៖

\[\begin{cases} x' = 2x \implies x = \dfrac{x'}{2} \\[8pt] y' = 2y \implies y = \dfrac{y'}{2} \end{cases}\]
ជំនួស \(x\) និង \(y\) ចូលក្នុងសមីការប៉ារ៉ាបូល \((P)\)៖
\[\begin{aligned} \frac{y'}{2} &= \left(\frac{x'}{2}\right)^2 \\ \frac{y'}{2} &= \frac{x'^2}{4} \\ y' &= \frac{1}{2}x'^2 \end{aligned}\]
ដូចនេះ សមីការប៉ារ៉ាបូលរូបភាព \((P')\) គឺ \(y = \dfrac{1}{2}x^2\)។

៤០លំហាត់ទី ៤០

(PISA - ការពង្រីករូបថត) ជាងថតរូបម្នាក់ចង់ពង្រីករូបថតទំហំ \(10\text{ cm} \times 15\text{ cm}\) ឱ្យក្លាយជារូបថតធំដែលមានប្រវែងបណ្តោយ \(60\text{ cm}\)។

  1. កំណត់ផលធៀបពង្រីក (ផលធៀបចាំង) \(k\)។

  2. គណនាប្រវែងទទឹងនៃរូបថតពង្រីករួច។

  3. គណនាផ្ទៃក្រឡានៃរូបថតពង្រីករួច និងប្រៀបធៀបទៅនឹងផ្ទៃក្រឡាដើម។

មើលដំណោះស្រាយ

រូបថតដើមមានទំហំ \(10\text{ cm} \times 15\text{ cm}\) (ទទឹង \(10\text{ cm}\), បណ្តោយ \(15\text{ cm}\))។

រូបថតពង្រីកមានបណ្តោយ \(60\text{ cm}\)។

ក.  កំណត់ផលធៀបពង្រីក \(k\)៖

\[k = \frac{\text{បណ្តោយថ្មី}}{\text{បណ្តោយដើម}} = \frac{60}{15} = 4\]
ខ.  គណនាប្រវែងទទឹងនៃរូបថតពង្រីករួច៖
\[\text{ទទឹងថ្មី} = k \times \text{ទទឹងដើម} = 4 \times 10 = 40\text{ cm}\]
គ.  គណនាផ្ទៃក្រឡា និងប្រៀបធៀប៖

  • ផ្ទៃក្រឡាដើម៖ \(S = 10 \times 15 = 150\text{ cm}^2\)

  • ផ្ទៃក្រឡាថ្មី៖ \(S' = 40 \times 60 = 2400\text{ cm}^2\)

ផលធៀបផ្ទៃក្រឡា៖

\[\frac{S'}{S} = \frac{2400}{150} = 16 = k^2 = 4^2\]
ផ្ទៃក្រឡានៃរូបថតពង្រីករួចធំជាងផ្ទៃក្រឡាដើមចំនួន \(16\) ដង។

៤១លំហាត់ទី ៤១

គេឱ្យបន្ទាត់ពីរស្របគ្នា \((d_1): x - 2y + 4 = 0\) និង \((d_2): x - 2y - 6 = 0\)។ រកផ្ចិតចាំង \(I\) លើបន្ទាត់ \(y = 0\) ដែលប្លែង \((d_1)\) ទៅជា \((d_2)\) តាមផលធៀប \(k = 2\)។

មើលដំណោះស្រាយ

បន្ទាត់ពីរស្របគ្នា \((d_1): x - 2y + 4 = 0\) និង \((d_2): x - 2y - 6 = 0\)។

ផ្ចិតចាំង \(I\) ស្ថិតនៅលើបន្ទាត់ \(y = 0\) នាំឱ្យ \(I(a, 0)\)។

រូបមន្តនៃការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, 2)}\) គឺ៖

\[\begin{cases} x' - a = 2(x - a) \implies x = \dfrac{x' + a}{2} \\[8pt] y' - 0 = 2(y - 0) \implies y = \dfrac{y'}{2} \end{cases}\]
ជំនួស \(x\) និង \(y\) ចូលក្នុងសមីការ \((d_1)\)៖
\[\begin{aligned} \frac{x' + a}{2} - 2\left(\frac{y'}{2}\right) + 4 &= 0 \\ x' + a - 2y' + 8 &= 0 \\ x' - 2y' + (a + 8) &= 0 \end{aligned}\]
ដើម្បីឱ្យបន្ទាត់នេះក្លាយជា \((d_2): x - 2y - 6 = 0\) លុះត្រាតែតួថេរស្មើគ្នា៖
\[a + 8 = -6 \implies a = -14\]
ដូចនេះ កូអរដោនេនៃផ្ចិតចាំងគឺ \(I(-14, 0)\)។

៤២លំហាត់ទី ៤២

បង្ហាញថាក្នុងការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, k)}\) ផ្ចិតចាំង \(I\) ជាចំណុចមិនប្រែប្រួលតែមួយគត់ ប្រសិនបើ \(k \ne 1\)។

មើលដំណោះស្រាយ

តាមនិយមន័យ ចំណុច \(M\) គឺជាចំណុចមិនប្រែប្រួលនៃ \(h_{(I, k)}\) លុះត្រាតែ៖

\[h_{(I, k)}(M) = M \iff \overrightarrow{IM} = k\overrightarrow{IM}\]
បម្លែងសមីការវ៉ិចទ័រ៖
\[\overrightarrow{IM} - k\overrightarrow{IM} = \vec{0} \iff (1 - k)\overrightarrow{IM} = \vec{0}\]
ដោយសារ \(k \ne 1\) នាំឱ្យ \(1 - k \ne 0\)។ ដូច្នេះ៖
\[\overrightarrow{IM} = \vec{0} \iff M \equiv I\]
ដូចនេះ ប្រសិនបើ \(k \ne 1\) នោះផ្ចិតចាំង \(I\) គឺជាចំណុចមិនប្រែប្រួលតែមួយគត់នៃការបំប្លែងចាំង។

៤៣លំហាត់ទី ៤៣

គេឱ្យចំណុច \(A(1, 3)\) និង \(B(4, -1)\)។ រករូបភាពនៃអង្កត់ \([AB]\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, -2)}\) ដោយ \(I(2, 1)\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ចំណុច \(A(1, 3)\) និង \(B(4, -1)\) ផ្ចិតចាំង \(I(2, 1)\) ផលធៀប \(k = -2\)។

រូបមន្តបំប្លែងចាំង៖ \(\overrightarrow{IM'} = -2\overrightarrow{IM}\)។

  • ចំពោះចំណុច \(A\)៖ \(\overrightarrow{IA} = (1 - 2, 3 - 1) = (-1, 2)\)។

    \[\begin{aligned} \overrightarrow{IA'} &= -2(-1, 2) = (2, -4) \\ \implies A' &= (2 + 2, \, 1 - 4) = (4, -3) \end{aligned}\]

  • ចំពោះចំណុច \(B\)៖ \(\overrightarrow{IB} = (4 - 2, -1 - 1) = (2, -2)\)។

    \[\begin{aligned} \overrightarrow{IB'} &= -2(2, -2) = (-4, 4) \\ \implies B' &= (2 - 4, \, 1 + 4) = (-2, 5) \end{aligned}\]

ដូចនេះ រូបភាពនៃអង្កត់ \([AB]\) គឺអង្កត់ \([A'B']\) ដែលមានចុងទាំងពីរគឺ \(A'(4, -3)\) និង \(B'(-2, 5)\)។

៤៤លំហាត់ទី ៤៤

គេឱ្យការ៉េ \(ABCD\) មានផ្ទៃក្រឡា \(16\text{ cm}^2\)។ រកផ្ទៃក្រឡានៃការ៉េ \(A'B'C'D'\) ជាភាពនៃ \(ABCD\) តាមការបំប្លែងចាំងដែលមានផលធៀប \(k = -\dfrac{3}{2}\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ការ៉េ \(ABCD\) មានផ្ទៃក្រឡា \(S = 16\text{ cm}^2\)។

ការបំប្លែងចាំងមានផលធៀប \(k = -\dfrac{3}{2}\)។

តាមលក្ខណៈនៃការបំប្លែងចាំង ផ្ទៃក្រឡានៃរូបភាពប្រែប្រួលតាមសមាមាត្រ \(k^2\)៖

\[S' = k^2 \times S\]
ជំនួសតម្លៃចូល៖
\[S' = \left(-\frac{3}{2}\right)^2 \times 16 = \frac{9}{4} \times 16 = 9 \times 4 = 36\text{ cm}^2\]
ដូចនេះ ផ្ទៃក្រឡានៃការ៉េរូបភាព \(A'B'C'D'\) គឺ \(36\text{ cm}^2\)។

៤៥លំហាត់ទី ៤៥

(PISA - គំរូប្លង់ស្ថាបត្យកម្ម) ប្លង់ស្ថាបត្យកម្មនៃសាលារៀនមួយត្រូវបានគូរតាមមាត្រដ្ឋាន \(1 : 200\) (ការបំប្លែងចាំងបង្រួម \(k = \dfrac{1}{200}\))។

  1. បើបន្ទប់រៀនមួយមានបណ្តោយ \(8\text{ m}\) និងទទឹង \(6\text{ m}\) តើនៅលើប្លង់បន្ទប់នោះមានវិមាត្រប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រ?

  2. បើទីធ្លាសាលាលើប្លង់មានផ្ទៃក្រឡា \(150\text{ cm}^2\) តើផ្ទៃក្រឡាជាក់ស្តែងលើដីស្មើនឹងប៉ុន្មានម៉ែត្រការ៉េ?

មើលដំណោះស្រាយ

ក.  វិមាត្របន្ទប់រៀនលើប្លង់៖ មាត្រដ្ឋាន \(1 : 200\) មានន័យថា \(k = \dfrac{1}{200}\)។

វិមាត្រពិតប្រាកដគិតជាសង់ទីម៉ែត្រ៖

  • បណ្តោយ៖ \(8\text{ m} = 800\text{ cm} \implies \) បណ្តោយលើប្លង់ \( = \dfrac{800}{200} = 4\text{ cm}\)

  • ទទឹង៖ \(6\text{ m} = 600\text{ cm} \implies \) ទទឹងលើប្លង់ \( = \dfrac{600}{200} = 3\text{ cm}\)

ដូចនេះ វិមាត្រលើប្លង់គឺ \(4\text{ cm} \times 3\text{ cm}\)។

ខ.  ផ្ទៃក្រឡាជាក់ស្តែងនៃទីធ្លាសាលា៖ ផ្ទៃក្រឡាលើប្លង់គឺ \(S_{\text{ប្លង់}} = 150\text{ cm}^2\)។

ផលធៀបផ្ទៃក្រឡាគឺ \(k^2 = \left(\dfrac{1}{200}\right)^2 = \dfrac{1}{40000}\)។

ផ្ទៃក្រឡាជាក់ស្តែងលើដីគិតជា \(\text{cm}^2\)៖

\[S_{\text{ពិត}} = S_{\text{ប្លង់}} \times 200^2 = 150 \times 40000 = 6\,000\,000\text{ cm}^2\]
ប្តូរជាម៉ែត្រការ៉េ (\(1\text{ m}^2 = 10\,000\text{ cm}^2\))៖
\[S_{\text{ពិត}} = \frac{6\,000\,000}{10\,000} = 600\text{ m}^2\]
ដូចនេះ ផ្ទៃក្រឡាជាក់ស្តែងគឺ \(600\text{ m}^2\)។

៤៦លំហាត់ទី ៤៦

គេឱ្យរង្វង់ \((C): (x - 3)^2 + (y - 1)^2 = 9\)។ រកសមីការរង្វង់ \((C')\) ជាភាពនៃ \((C)\) តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, -3)}\) ដោយផ្ចិត \(I(1, 1)\)។

មើលដំណោះស្រាយ

រង្វង់ \((C): (x - 3)^2 + (y - 1)^2 = 9\) មានផ្ចិត \(I_0(3, 1)\) និងកាំ \(R = \sqrt{9} = 3\)។

ការបំប្លែងចាំង \(h_{(I, -3)}\) មានផ្ចិត \(I(1, 1)\) និងផលធៀប \(k = -3\)៖

  • រកផ្ចិតថ្មី \(I'\) នៃ \((C')\)៖

    \[\overrightarrow{II'} = -3\overrightarrow{II_0}\]
    ដោយ \(\overrightarrow{II_0} = (3 - 1, 1 - 1) = (2, 0)\) នាំឱ្យ៖
    \[\begin{aligned} \overrightarrow{II'} &= -3(2, 0) = (-6, 0) \\ \implies I' &= (1 - 6, \, 1 + 0) = (-5, 1) \end{aligned}\]

  • កាំថ្មីនៃ \((C')\)៖

    \[R' = |k| \times R = |-3| \times 3 = 9\]

សមីការរង្វង់រូបភាព \((C')\) គឺ៖

\[(x + 5)^2 + (y - 1)^2 = 9^2 = 81\]

៤៧លំហាត់ទី ៤៧

បង្ហាញថា ផលបណ្តាក់នៃការបំប្លែងចាំងពីរដែលមានផ្ចិតដូចគ្នា \(h_{(O, k_1)}\) និង \(h_{(O, k_2)}\) មានលក្ខណៈត្រឡប់៖ \(h_{(O, k_2)} \circ h_{(O, k_1)} = h_{(O, k_1)} \circ h_{(O, k_2)} = h_{(O, k_1 k_2)}\) ។

មើលដំណោះស្រាយ

យកចំណុច \(M\) ណាមួយក្នុងប្លង់។

១. គណនា \((h_{(O, k_2)} \circ h_{(O, k_1)})(M)\)៖

\[\begin{aligned} M_1 &= h_{(O, k_1)}(M) \implies \overrightarrow{OM_1} = k_1\overrightarrow{OM} \\ \overrightarrow{OM'} &= k_2\overrightarrow{OM_1} = (k_2 k_1)\overrightarrow{OM} \end{aligned}\]
២. គណនា \((h_{(O, k_1)} \circ h_{(O, k_2)})(M)\)៖
\[\begin{aligned} M_2 &= h_{(O, k_2)}(M) \implies \overrightarrow{OM_2} = k_2\overrightarrow{OM} \\ \overrightarrow{OM''} &= k_1\overrightarrow{OM_2} = (k_1 k_2)\overrightarrow{OM} \end{aligned}\]
ដោយសារវិធីគុណចំនួនពិតមានលក្ខណៈប្តូរវេន (\(k_2 k_1 = k_1 k_2\)) នាំឱ្យ \(\overrightarrow{OM'} = \overrightarrow{OM''}\) ចំពោះគ្រប់ចំណុច \(M\)។

ដូចនេះ យើងទាញបានសមភាព៖

\[h_{(O, k_2)} \circ h_{(O, k_1)} = h_{(O, k_1)} \circ h_{(O, k_2)} = h_{(O, k_1 k_2)}\]

៤៨លំហាត់ទី ៤៨

(PISA - ស្រមោល និងពន្លឺប្រភពចំណុច) អំពូលភ្លើងមួយស្ថិតនៅចំណុច \(S(0, 6)\) ក្នុងបន្ទប់កម្ពស់ \(6\text{ m}\)។ តុមួយមានកម្ពស់ \(1\text{ m}\) ពីដី (\(y = 1\)) និងមានប្រវែងផ្ទៃតុ \(2\text{ m}\) ស្របនឹងដី ពី \(x = -1\) ដល់ \(x = 1\)។

  1. ពន្យល់តាមការបំប្លែងចាំងដែលមានផ្ចិត \(S\) ថាតើស្រមោលនៃផ្ទៃតុលើកម្រាលឥដ្ឋ (\(y = 0\)) ជាភាពនៃផ្ទៃតុតាមផលធៀបចាំង \(k\) ស្មើប៉ុន្មាន។

  2. គណនាប្រវែងស្រមោលនៃផ្ទៃតុលើកម្រាលឥដ្ឋ។

មើលដំណោះស្រាយ

ក.  ពន្យល់តាមការបំប្លែងចាំង និងកំណត់ផលធៀប \(k\)៖ ប្រភពពន្លឺចំណុច \(S(0, 6)\) បញ្ចាំងកាំរស្មីពន្លឺកាត់តាមគែមតុទៅកាន់កម្រាលឥដ្ឋ។ នេះគឺជាគំរូធរណីមាត្រនៃការបំប្លែងចាំងផ្ចិត \(S\)។

  • ចម្ងាយឈរពីប្រភព \(S(0, 6)\) ទៅផ្ទៃតុ (\(y = 1\)) គឺ \(d_1 = 6 - 1 = 5\text{ m}\)។

  • ចម្ងាយឈរពីប្រភព \(S(0, 6)\) ទៅកម្រាលឥដ្ឋ (\(y = 0\)) គឺ \(d_2 = 6 - 0 = 6\text{ m}\)។

ផលធៀបចាំងគឺស្មើផលធៀបនៃចម្ងាយពីផ្ចិតទៅប្លង់ទាំងពីរ៖

\[k = \frac{d_2}{d_1} = \frac{6}{5} = 1.2\]
ខ.  គណនាប្រវែងស្រមោលនៃផ្ទៃតុលើកម្រាលឥដ្ឋ៖ ប្រវែងផ្ទៃតុគឺ \(L = 1 - (-1) = 2\text{ m}\)។

ប្រវែងស្រមោលលើកម្រាលឥដ្ឋគឺ៖

\[L' = k \times L = 1.2 \times 2\text{ m} = 2.4\text{ m}\]

៤៩លំហាត់ទី ៤៩

គេឱ្យចំណុច \(A(2, 4), B(6, 4)\) និង \(C(4, 8)\)។ តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, k)}\) ត្រីកោណ \(ABC\) ប្លែងទៅជា \(\triangle A'B'C'\) ដែលមានបរិមាត្រធំជាងបរិមាត្រនៃ \(\triangle ABC\) ចំនួន ៣ ដង។ រកតម្លៃដែលអាចមាននៃផលធៀបចាំង \(k\)។

មើលដំណោះស្រាយ

ចំណុច \(A(2, 4), B(6, 4), C(4, 8)\)។

តាមការបំប្លែងចាំង \(h_{(O, k)}\) រូបភាពនៃ \(\triangle ABC\) គឺ \(\triangle A'B'C'\)។

ផលធៀបរវាងបរិមាត្រនៃត្រីកោណទាំងពីរស្មើនឹងត Luate ដាច់ខាតនៃផលធៀបចាំង៖

\[\frac{P_{A'B'C'}}{P_{ABC}} = |k|\]
តាមលក្ខខណ្ឌប្រធាន បរិមាត្រនៃ \(\triangle A'B'C'\) ធំជាងបរិមាត្រនៃ \(\triangle ABC\) ចំនួន ៣ ដង៖
\[|k| = 3 \implies k = 3 \quad{} \text{ឬ} \quad{} k = -3\]
ដូចនេះ តម្លៃដែលអាចមាននៃផលធៀបចាំងគឺ \(k = 3\) (ពង្រីកតាមទិសដៅដូចគ្នា) ឬ \(k = -3\) (ពង្រីកតាមទិសដៅផ្ទុយគ្នា)។

៥០លំហាត់ទី ៥០

(PISA - សំយោគទូទៅ ការបំប្លែងទំហំក្នុងឌីជីថល (Image Rescaling)) ក្នុងកម្មវិធីកែសម្រួលរូបភាព រូបភាពឌីជីថលមួយត្រូវបានតំណាងដោយក្រឡាភិចសែលក្នុងប្លង់កូអរដោនេ។ អ្នករចនាចង់បង្រួមរូបភាពទំហំ \(1920 \times 1080\) ភិចសែល ឱ្យនៅត្រឹមទំហំ \(1280 \times 720\) ភិចសែល ដោយរក្សាផលធៀបទ្រង់ទ្រាយ (Aspect Ratio) ដដែល។

  1. កំណត់ផលធៀបចាំង \(k\) នៃការបង្រួមនេះជាប្រភាគសម្រួលមិនបាន។

  2. បើចំណុចកណ្តាលនៃរូបភាពដើមស្ថិតនៅ \(I(960, 540)\) ចូរសរសេរសមីការបំប្លែងកូអរដោនេ \(\begin{cases} x' - 960 = k(x - 960) \\ y' - 540 = k(y - 540) \end{cases}\)។

  3. គណនាផលធៀបនៃចំនួនភិចសែលសរុប (ទំហំផ្ទុកទិន្នន័យ) រវាងរូបភាពថ្មីនិងរូបភាពដើម។

មើលដំណោះស្រាយ

ក.  កំណត់ផលធៀបចាំង \(k\)៖ រូបភាពដើមមានទំហំ \(1920 \times 1080\) និងរូបភាពថ្មីមានទំហំ \(1280 \times 720\)។

ផលធៀបចាំងនៃការបង្រួមគឺ៖

\[k = \frac{1280}{1920} = \frac{720}{1080} = \frac{2}{3}\]
ខ.  សរសេរសមីការបំប្លែងកូអរដោនេធៀបនឹងផ្ចិត \(I(960, 540)\)៖ ជំនួស \(k = \dfrac{2}{3}\) ចូលក្នុងរូបមន្ត៖
\[\begin{aligned} \begin{cases} x' - 960 = \dfrac{2}{3}(x - 960) \\[6pt] y' - 540 = \dfrac{2}{3}(y - 540) \end{cases} \end{aligned}\]
នាំឱ្យ៖
\[\begin{cases} x' = \dfrac{2}{3}x + 320 \\[6pt] y' = \dfrac{2}{3}y + 180 \end{cases}\]
គ.  គណនាផលធៀបនៃចំនួនភិចសែលសរុប (ទំហំផ្ទុកទិន្នន័យ)៖

  • ចំនួនភិចសែលរូបភាពដើម៖ \(N = 1920 \times 1080 = 2\,073\,600\) ភិចសែល

  • ចំនួនភិចសែលរូបភាពថ្មី៖ \(N' = 1280 \times 720 = 921\,600\) ភិចសែល

ផលធៀបនៃចំនួនភិចសែលគឺ៖

\[\frac{N'}{N} = \frac{921\,600}{2\,073\,600} = \left(\frac{2}{3}\right)^2 = \frac{4}{9} \approx 44.4\%\]
ដូចនេះ ទំហំផ្ទុកទិន្នន័យនៃរូបភាពថ្មីស្មើនឹង \(\dfrac{4}{9}\) នៃរូបភាពដើម (សន្សំសំចៃទំហំផ្ទុកបានប្រមាណ \(55.6\%\))។

សំណួរពហុជ្រើសរើស

ជ្រើសរើសចម្លើយត្រឹមត្រូវតែមួយ រួចចុច «ពិនិត្យ»។ ចម្លើយរបស់អ្នកត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងកុំព្យូទ័រនេះ។

✎ សំណួរទី ១–១០

✎ សំណួរទី ១១–២០

✎ សំណួរទី ២១–៣០

✎ សំណួរទី ៣១–៤០

✎ សំណួរទី ៤១–៥០

តេស្តសមត្ថភាព ៖ ជំពូកទី ៩ ការបំប្លែងរូបក្នុងប្លង់ — ៥០ សំណួរ · ៩០ នាទី

ចាប់ផ្ដើមតេស្ត